Δισπηλιό: Ο οικισμός της Καστοριάς όπου ζωντανεύει η καθημερινότητα των προϊστορικών χρόνων

Μόλις 8 χιλιόμετρα από τη σύγχρονη Καστοριά, στις όμορφες όχθες της ομώνυμης λίμνης, στέκεται ένα «χωριό» χρονολογούμενο στο 5620 π.Χ.

ΑΠΟ ΤΗΝTRAVEL TEAM

Δισπηλιό Καστοριάς/Photo: Περικλής Μεράκος

Αν και η περιοχή της λίμνης της Καστοριάς βρίθει από φυσικές ομορφιές και αξιοθέατα, τα όσα προσφέρει το Δισπηλιό διαθέτουν έναν πραγματικά μοναδικό χαρακτήρα. Και όχι με την κενή, κλισέ έννοια με την οποία χρησιμοποιείται συνήθως το επίθετο «μοναδικός» στον Τύπο –αλλά με την κυριολεκτική του σημασία.

Το Δισπηλιό είναι ένα αρκετά μεγάλο χωριό, χτισμένο στα 620 μέτρα υψόμετρο, με 1.061 κατοίκους (σύμφωνα με την απογραφή του 2011). Βρίσκεται πολύ κοντά στην πόλη της Καστοριάς, από την οποία απέχει μόλις 4 χιλιόμετρα αν διανύσετε την επαρχιακή οδό που οδηγεί από εκεί στο Άργος Ορεστικό. Μάλιστα, διαθέτει και επιλογές διαμονής για όσους ενδιαφέρονται να περάσουν λίγες μέρες εδώ, αν και οι περισσότεροι επισκέπτες τείνουν να έρχονται απλά για μια ημερήσια εκδρομή.

Στα περίχωρα τώρα του Δισπηλιού, στις νότιες όχθες της λίμνης της Καστοριάς, θα δείτε τον υπαίθριο αρχαιολογικό χώρο όπου στέκει η αναπαράσταση ενός οικισμού που βρισκόταν εκεί το 5620 π.Χ., για την οποία έχει καταβληθεί μέριμνα ώστε να εντάσσεται αρμονικά στο τριγύρω φυσικό περιβάλλον. Πρόκειται, όπως είπαμε, για ένα αξιοθέατο μοναδικό στη δική μας χώρα, που «ζωντανεύει» ένα προϊστορικό «χωριό», για το οποίο ξέρουμε πλέον ότι ήταν ένα από τα σημαντικότερα και παλαιότερα του είδους του σε όλη την Ευρώπη.

Δισπηλιό/Photo: Περικλής Μεράκος

Αντικείμενα καθημερινής χρήσης Νεολιθικής Εποχής/Photo: Περικλής Μεράκος

Το Δισπηλιό ανακαλύφθηκε τυχαία το 1932, αρχίσαμε δε να το ερευνούμε συστηματικά 60 χρόνια αργότερα. Photo: Περικλής Μεράκος

Χάρη λοιπόν στη δουλειά που έγινε μέσα στα χρόνια από τους ειδικούς, κατανοήσαμε ότι ο ανώνυμος οικισμός στο Δισπηλιό καθρεφτίζει έναν κόσμο παμπάλαιο, ο οποίος εκτείνεται πέρα από την πιο γνώριμή μας αρχαιότητα. Εδώ, δηλαδή, βρισκόμαστε στις εκτάσεις της προϊστορίας, με την απώτατη χρονολόγηση των σχετικών ευρημάτων να πιστοποιεί ότι οι όχθες της λίμνης της Καστοριάς πρωτοκατοικήθηκαν γύρω στο 7000 π.Χ., από ανθρώπους που πολιτισμικά βρίσκονταν στη Νεολιθική Εποχή.

Ο λιμναίος οικισμός, βέβαια, είναι νεότερος. Φαίνεται ότι δημιουργήθηκε γύρω στο 5620 π.Χ. και ότι άντεξε μέχρι και τα μέσα της 4ης χιλιετίας π.Χ., φιλοξενώντας μεγάλο πληθυσμό ανθρώπων. Στις ανασκαφές, λοιπόν, «καθρεφτίστηκε» ένας τρόπος ζωής βασισμένος στη μόνιμη εγκατάσταση, στην κτηνοτροφία και στο ψάρεμα, με τα σπίτια να έχουν μορφή καλύβας και να έχουν φτιαχτεί από φθαρτά υλικά. Μαζί βρέθηκαν και διάφορα αντικείμενα (πήλινα κύπελλα, εργαλεία από πυριτόλιθο, υπολείμματα από πιρόγες κ.ά.), τα οποία μας επέτρεψαν να φανταστούμε πώς μπορεί να ήταν η καθημερινότητα αυτών των μακρινών μας προγόνων.

Το αρχαιολογικό πάρκο αρθρώνεται γύρω από 8 καλύβες πλάι στα νερά της λίμνης/Photo: Περικλής Μεράκος

Το σύγχρονο αρχαιολογικό πάρκο και τα πιο ιντριγκαδόρικα ευρήματα

Όπως είπαμε και πιο πάνω, τα όσα θα δείτε ερχόμενοι σήμερα στο Δισπηλιό δεν είναι φυσικά τα προϊστορικά υπολείμματα, αλλά μια προσεγμένη αναπαράσταση του πώς είχε ο οικισμός στην περίοδο της ακμής του, γύρω στο 5000 π.Χ. Το σύγχρονο αρχαιολογικό πάρκο λειτουργεί καθημερινά από τις 9 το πρωί ως τις 5 το απόγευμα (τηλ. επικοινωνίας: 24670-21910) και έχει ως επίκεντρό του 8 καλύβες φυσικού μεγέθους, κατασκευασμένες πάνω σε πλατφόρμες με πασσάλους, πλάι στα νερά της λίμνης. Μέσα εκεί θα δείτε και αντίγραφα των αντικειμένων καθημερινής χρήσης που έχουν εντοπιστεί στις ανασκαφές. Τα πρωτότυπα φιλοξενούνται στο Μουσείο Δισπηλιού, το οποίο βρίσκεται στο σύγχρονο χωριό, λίγα χιλιόμετρα πιο πριν.

Ανάμεσα στα ευρήματα καθημερινής χρήσης, τώρα, εντοπίστηκαν και κάποια πιο ιντριγκαδόρικα, που προκάλεσαν διεθνή περιέργεια. Κύριο ανάμεσά τους είναι η λεγόμενη «Πινακίδα του Δισπηλιού», κατασκευασμένη από ξύλο, πάνω στην οποία έχουν χαραχτεί παράξενα σύμβολα, που μοιάζουν με ακατανόητη γραφή. Η γραφή, όμως, είναι μεταγενέστερη επινόηση της Ανθρωπότητας, οπότε εδώ βλέπουμε μάλλον μια πρωτόλεια προσπάθεια επικοινωνίας του Νεολιθικού πληθυσμού, για την οποία ελπίζουμε ότι κάποτε θα μπορέσουμε να μάθουμε περισσότερα –όπως δήλωσε χαρακτηριστικά και ο καθηγητής αρχαιολογίας Γεώργιος Χουρμουζιάδης.